Loading...

Δευτέρα, 21 Μαΐου 2012

Περί του κοινού αισθήματος

"Η σκοτεινάγρα του βυθού ξεχνιέται στον αφρό"

Πριν κλείσω τα μάτια μου χθες βράδυ, η τελευταία μου σκέψη ήταν να θυμηθώ να γράψω για το θέμα της κοινωνικότητας, όσον αφορά στη θέση του σύγχρονου ανθρώπου στο κοινωνικό σύνολο, αφορμώμενη από τη διενέργεια των εθνικών εκλογών. 
Από τα σημερινά- στέρεα- δεδομένα, με ποσοστά που προκαλούν από τη μία περίσκεψη κι από την άλλη τρόμο, φαίνεται ότι η χώρα μάχεται τον εαυτό της τον ίδιο, προσπαθώντας από τη μία πλευρά να καταποντίσει ελαττώματα δεκαετιών και από την άλλη να "γυρίσει σελίδα", όπως συχνά ακούγεται. Μόνο που, όπως φαίνεται, δεν μπορεί να φέρει την πλάστιγγα σε ισορροπία, βάζοντας μια ακόμη ψηφίδα στο πορτρέτο της Μέδουσας που την απεικονίζει. 
Σκέφτομαι, λοιπόν, πως ενώ όσο μεγαλώνω συνειδητοποιώ- με τρόπο βιωματικό- την ανάγκη της συνύπαρξης (η ζωή μας είναι συνεχής αλληλεπίδραση) τόσο πιο συχνά έρχομαι αντιμέτωπη μ` αυτόν τον εθνικό μας εγωισμό. Γενιές ολόκληρες μεταλαμπαδεύουν ως υπέρτατη αξία το "δούλεψε, για να φας και κλέψε, να `χεις", μεταλλάσσοντας τον κοινωνικό άνθρωπο σε ιερόδουλο του εγωισμού του. Φαίνεται πλέον ανέφικτη η προσπάθεια θέσπισης ενός πραγματικού στόχου, ρεαλιστικού, πραγματοποιήσιμου και κοινά αποδεκτού, που θα μας έκανε δημιουργικούς, φιλόπονους, φιλειρηνικούς και πάνω απ` όλα θα πραγμάτωνε την κοινωνική και πολιτική μας φύση. Ο εγωισμός μας έγινε ένας ουροβόρος όφις και το χειρότερο είναι ότι μοιάζει- αν δεν είναι σίγουρο- ότι δεν έχουμε ενσυνείδηση αυτής της αυτοκαταστροφικής μας τάσης. Όταν ο αυτο- κανιβαλισμός λάβει τέλος, το ακόρεστο μέσα μας θηρίο της πλεονεξίας απλώνει τα πλοκάμια του στα αλλότρια, που τα διεκδικεί για δικά του, επιδιδόμενο σε μία κρονιακή αδηφαγία. 
Ο στίχος του Σεφέρη γυρίζει στο μυαλό μου ξανά και ξανά: "τον ξένο και τον εχθρό τον είδαμε στον καθρέφτη". Κι αυτό το τεμαχισμένο πρόσωπο, "που άλλο δεν ζήτησες στη ζωή παρά να το κρατήσεις καθάριο κι` αδιαίρετο", πόσο συχνά το αντικρίζουμε στον καθρέφτη της ύπαρξής μας; αλλά και με τι μάτια να κοιταχτούμε; είναι σκληρή η ενδοσκόπηση, σαν το γεωτρύπανο που χτυπάει μια φλέβα νερού κι εκείνο τινάζεται ξαφνιασμένο. Γι` αυτό την αποφεύγουμε επιμελώς, για να μην αιμορραγήσουμε. Γιατί δεν νιώθουμε εμπιστοσύνη ότι τα κύτταρά μας θα πολεμήσουν να αναπληρώσουν την απώλεια ή ότι θα βρεθεί ένας άλλος να μας μεταγγίσει το δικό του. Έτσι, γίναμε άνθρωποι καχύποπτοι, λαός κουτοπόνηρος, έθνος δίβουλο. Προβάλαμε τις φοβίες μας στον πολιτικό καθρέφτη και ο δαίμονας που μας κοίταξε δεν μας άρεσε. Όμως και πάλι το πέπλο της αοριστίας ήρθε για να καλύψει την ατομική μας ευθύνη, αφού κάποιοι αόριστοι άλλοι για μια ακόμη φορά πήραν την λανθασμένη απόφαση. Ακόμα, όσοι δεν είναι αυτο- διορισμένοι επικριτές, ένιωσαν την ανάγκη να ντύσουν αυτή την απόφαση με το χιτώνα του Νέσσου, δικαιολογώντας την με το αποφόρι της "αντίδρασης" του λαού, που καταπιέζεται -από τα μέτρα, όχι από τον εαυτό του τον ίδιο. Οι αρχαίοι μας πρόγονοι και πάλι το διατύπωσαν απλά με τη θυμοσοφία τους: "θυμού κράτει", συμβούλεψαν. Αν κλυδωνίζεσαι από πάθη, είσαι καταδικασμένος να τσακιστείς στα βράχια που ο θυμός ακονίζει και το χέρι οδηγεί. Όπως πολύ όμορφα το περιγράφει ο Πλάτωνας στον Πρωταγόρα, εκείνον, λέει, που ισχυρίζεται ότι δεν κατέχει την αλήθεια, οι οικείοι του τον παίρνουν παράμερα και τον συμβουλεύουν σαν να είναι τρελός.Έτσι και τώρα, κάποιοι προσφέρθηκαν να συμβουλέψουν αυτούς που έκαναν λανθασμένες πολιτικές επιλογές, σαν να ήταν άτακτα παιδιά που δεν ορίζουν τον εαυτό τους, ενώ οι ίδιοι δεν έχουν αναρωτηθεί αν έχουν την ικανότητα ή την αρμοδιότητα για κάτι τέτοιο, αφού συχνά πάσχουν από αυτο- αγνωσία. Ταυτόχρονα, μαζί με την επιφανειακή επίπληξη, κλείνουν συνωμοτικά το μάτι... "έλα, μην το ξανακάνεις..." Ευτυχώς, θα έχουμε δεύτερο γύρο εκλογών, μια χειραγωγημένη δεύτερη ευκαιρία, να ψηφίσουμε πιο ψύχραιμα...
Αναρωτιέμαι.. αν είχε σχηματιστεί κυβέρνηση στον πρώτο γύρο, θα έπρεπε να ζήσουμε για μία τετραετία με τις συνέπειες αυτού του θυμού; 
Ο λόγος γίνεται αναφορικά με τον φασιστικό μας εαυτό, όπως εύστοχα διατύπωνε πριν είκοσι χρόνια ο Μάνος Χατζηδάκις. Τώρα, όλοι νιώσαμε ότι οι κοινοβουλευτικοί μας εκπρόσωποι είναι αποκλειστικά δικά μας σφάλματα. Πολύ φοβάμαι όμως ότι καταλογίζουμε στους εαυτούς μας μόνο αυτή τη συγκεκριμένη άστοχη επιλογή, κι όχι το σύνολο των πολιτικών επιλογών που καθόρισαν τον κοινοβουλευτικό μας βίο μετά τη μεταπολίτευση. Τώρα φταίνε οι ψηφοφόροι.. μέχρι χτες έφταιγαν οι πολιτικοί. 

Γι` αυτό μιλώ για καθρέφτες...

Ένα τελευταίο σχόλιο: η αποχή σ` αυτόν το γύρο έφτασε- σε μία ώρα κρίσιμη για τη χώρα- το 35 ή κατά άλλους το 40%. Αποχή σημαίνει ότι δεν θέλεις να συμμετέχεις στα κοινά προβλήματα, να παίρνεις πρωτοβουλίες και να αναλαμβάνεις από κοινού ευθύνες. Οι αρχαίοι δημοκράτες αφαιρούσαν σ` αυτήν την περίπτωση τα πολιτικά δικαιώματα των αμέτοχων πολιτών ("ατιμία") και τους εξόριζαν σαν καρκινώματα της πόλης που αφ` ενός θα βλάψουν το πολίτευμα κι` αφετέρου θα αποτελέσουν κακό παράδειγμα για τους νέους, Δεν υπονοώ ότι πρέπει να επιστρέψουμε σ` αυτές τις πρακτικές, αν και είναι πολύ πρόσφατος ο νόμος που σου αφαιρούσε το δικαίωμα εξόδου από τη χώρα, αν δεν ψήφιζες στις εθνικές εκλογές- αλλά για να κατανοηθεί ότι δεν είναι δυνατόν να παραμένεις αμέτοχος... είναι το ίδιο και χειρότερο από το να κάνεις λανθασμένη επιλογή. Και με ενοχλεί πολύ, πάρα πολύ, που αυτοί οι ίδιοι κοινωνικοί κηφήνες θα θεωρήσουν δικαίωμα εκ των υστέρων το να κατέβουν στους δρόμους και να διεκδικήσουν  "κεκτημένα", να απαιτήσουν κοινωνική δικαιοσύνη, για μια κοινωνία, στη διάλυση της οποίας συμβάλλουν με τη στάση τους, 
Ξαναγυρνάω στην αρχή του συλλογισμού μου... Είμαστε τα τέρατα που θα έπρεπε να φοβόμαστε περισσότερο. Κι όσο πιο συχνά ακούω τους γύρω μου να εκτοξεύουν μύδρους κατά παντός υπευθύνου, τόσο σιγουρεύομαι. "Αν δεν βρέξεις πόδια, ψάρια δεν τρως", λέει μια θυμόσοφη παροιμία. Αν δεν συμμετέχεις και συστηματικά αποποιήσαι την ευθύνη, κοινωνικός και πολιτικός άνθρωπος δεν θεωρήσαι. Οπότε μένουν δύο αριστοτέλειες επιλογές.. είσαι ζώο ή θεός;

12 σχόλια:

Δημήτρης Φ είπε...

Η έλλειψη πολιτικοποίησης δυστυχώς Δήμητρα μας έφτασε έως εδώ... Αυτής της πολιτικοποίησης όπως αυτή που περιγράψεις κάνοντας αυτή την πολύ πετυχημένη σύνδεση της ορθής πολιτικοποίησης με την γενικότερη έκφραση κοινωνικότητας... Μετά απο αυτή σου την σύνδεση και κάνοντας παράλληλες αναφορές απο την αρχαιότητα έως τις μέρες που διανύουμε θα συμφωνήσω απόλυτα με την αιτία της πολιτικής και κοινωνικής πτώσης του συστήματος αξιών του σύγχρονου Έλληνα που είναι βεβαίως και το κυρίαρχο συναίσθημα του Εγωισμού... Ωστόσο εδώ θα ήθελα να προσθέσω σχετικά με την συναισθηματική ερμηνία του προβληματισμού σου, ότι ο εγωισμός αυτός έγκειται στο σημερινό σύστημα αξιών που προανέφερα και διέπει την κοινωνία μας... Αυτό το σύστημα αξιών που είναι κατα βάση ξενόφερτο ήρθε σε πλήρη αντίφαση σταδιακά και διαχρονικά με τους ηθικούς κώδικες που αντιπροσώπευαν την σοφία και την λαϊκή παράδοση των προγόνων μας που απο γενιά σε γενιά οικοδομήθηκε άνα εποχή το δικό μας σύστημα αξιών που μας έδωσε μεν εθνική λαογραφική ταυτότητα αλλα και κοινωνικά χαρακτηριστικά μέσα απο τα οποία οι προγονοί μας διέπρεψαν και μας έκαναν περήφανους μαθαίνοντας την Ελληνική Ιστορία! ....

Δημήτρης Φ είπε...

..... Εντάξει σαφώς υπήρξαν και μαύρες σελίδες στην Ελληνική Ιστορία που ο Νεοέλληνας εκτός απο την ξενομανία του να -μην- θέλει να διδαχθεί απο τα αύξηση του προς χάριν κάποιου συστήματος συμφερόντων που κάποιες ισχυρές οικογένειες θέλαν να επιβάλλουν για ιδίον όφελος απο την Εθνική απελευθέρωση έως την μεταπολεμική περίοδο και την επικράτηση της μεταπολίτευσης...

Δημήτρης Φ είπε...

Συνεπώς μέσα σε αυτό σύστημα συμφερόντων διαβρωθηκε σιγά σιγά και το κοινωνικό σύστημα αξιών του τόπου μαs που αναφέραμε,με τους ηθικούς και κοινωνικούς κώδικες που το διέπουν και αν μη τη άλλο είχε ένα εξαιρετικό χάρισμα για τον κάθε ένα ατομικά αλλα και για το σύνολο της κοινωνίας: το χάρισμα της συλλογικότητας... Η αλλιώς της κοινής και ατομικής προσπάθειας για το κοινό καλό...

Δημήτρης Φ είπε...

Αυτό το χάρισμα όμως δεν λειτουργούσε θετικά στους λίγους που ήθελαν να επιβληθούν στους πολλούς προσπαθώντας μέσω της πολιτικής αλλα και των Μ.Μ.Ε. έως και σήμερα να τους πείσουν ότι παλεύουν ετεροκαθοριζόμενοι για το καλό του λαού βρίσκοντας κατα καιρούς ψευτοδιλλήματα σε ένα λαό ολοένα και πιό αποχαυνωμένο... Αυτή η αποχαύνωση ξεκίνησε πρώτα απ´όλα με την απαξίωση της παιδείας και της καθιέρωσης προτύπων υλισμού και αλαζονίας μέσα απο ένα life style που εξειπηρετούσε το παγκόσμιο κοινωνικο-πολιτικό και οικονομικό σύστημα...

Δημήτρης Φ είπε...

Συνεπώς φτάσαμε σήμερα να είμαστε ένας λαός αποχαυνωμένος που δεν ξέρει πως να παλέψει για να βρεί τον εαυτό του αφού ναι μεν είναι πολυσπούδαστος και δουλεύει πολές ώρες δεν προσπάθησε να κάνει το βασικότερο...: Να κρατά πάντα ψηλά το επίπεδο της κριτικής του σκέψης και αξιολόγησης το οποίο σαφώς θα τον βοηθούσε πάντα να έχει ισχυρές άμυνες, αγωνιστικότητα, και ισχυρά αντανακλαστικά....

Δημήτρης Φ είπε...

Συνοψίζοντας και για και προσεγγίζοντας την σημερινή κατάσταση και πραγματικότητα θα λέγαμε ότι η ουσία είναι μία : "όλοι μαζί για ένασ και ένας για όλους" για να απαλλαγούμε απο αυτούς που μας καταδυναστεύουν... Εμείς αλλάζουμε την μοίρα μας με το να είμαστε σκεπτόμενοι ενεργοί πολίτες αλλά αλλάζουμε και την μοίρα των πολιτικών μας.. Και απαλλαγμένοι απο ιδεολογικά στερεότυπα να έχουμε το σθένος ενωμένοι να αντιμετωπίσουμε την οποιαδήποτε δυσκολία...

Δημήτρης Φ είπε...

Το να είμαστε λοιπόν πολιτικοποιημένοι εκφράζεται με την συμμετοχή μας στα κοινά ώστε να καταλάβουν πόσο καραγκιόζηδες είναι οι πολιτικοί μας που νομίζουν ότι με το αποτέλεσμα των πρόσφατων εκλογών πιστεύουν ότι αντιπροσωπεύουν το εκλογικό σώμα ξεχνώντας πως με το 35% αποχή με απλά μαθηματικά το ποσοστό εκλογής τους είναι κατα 1/2 λιγότερο!!..

Δημήτρης Φ είπε...

Τώρα βέβαια η λέξη καραγκιόζης μπορεί να είναι και τιμητική για αυτούς...

Δημήτρης Φ είπε...

Ναι φυσικά και ο εγωισμός όπως και η αλαζονεία δέν έχει πατρίδα αφού πρόκειται για ένα αρνητικό ανθρώπινο συναίσθημα... Και το χαλινάρι του είναι η εκπαίδευση της ψυχής (κριτική σκέψη & αυτοκριτική & προσωπική κσλλιέργεια & γνώση = παιδεία) όταν μιλάμε για την ατομική αλαζονεία και τον έλεγχο του μέτρου και όσον αφορά την αλαζονία στο σύνολο της κοινωνίας η των κοινωνιών το χαλινάρι είναι ο επανακαθορισμός του μέτρου μέσα απο τους ηθικούς κώδικες που διέπουν τις κοινωνίες ( αυτό επιτυγχάνεται με αλλαγή των κοινωνικών και πολιτικών δομών είναι απο τον ίδιο το λαό είτε απο κάποιες ηγετικές φυσιογνωμίες εντός και εκτός θεσμών ( πολιτικούς , πνευματικούς ταγούς, τεχνοκράτες , κοινωνικούς επαναστάτες , ήρωες). Ατομικά είναι κάπως ποιό ελεγχόμενα τα πράγματα όσον αφορά την πάλη με την αλαζονεία αλλα για την βελτίωση των κοινωνιών ώστε να μην είναι αυτοκαταστροφικές πρέπει να υπάρχουν παρεμβάσεις απο αυτούς που μπορούν να μεταδώσουν στους υπόλοιπους το περί δικαίου για το κοινό καλό... Δεν συγκρίνω την δικιά μας κοινωνία με τον όρο ξενόφερτο αναφερόμενος στο σύστημα αξιών του κοινωνικού συστήματος και την επιρροή του απο ξένα ήθη αλλα κυρίως στο ότι αυτή η αλαζονεία οφείλεται και στο κραταιό αυτή την στιγμή παγκόσμιο οικονομικό-κοινωνικό-πολιτικό μοντέλο του καπιταλισμού που κυριαρχεί στον δυτικό ανεπτυγμένη κόσμο στον οποίο ανοίκει και η δικιά μας Ελληνική κοινωνία... Σε αυτό το μοντέλο ο άνθρωπος ατομικά μεταλλάχθηκε σε ένα αποχαυνωμένο καταναλωτή και ταυτόχρονα ένα σε ένα φτηνό ατομιστή αφού αυτό που κυριάρχησε σε αυτό το σύστημα αξιών είναι η αποθέωση του χρήματος και τα την πεποίθηση ότι ο "άξιος" κοινωνικά είναι και αυτός αυτός που έχει οικονομική ισχύ και πλούτο όσο ποτέ άλλοτε στην ιστορία των κοινωνιών... Αλλα αυτό σηκώνει και παραπέρα ανάλυση... Η ουσία είναι αυτό που είπες... Να ελέγχουμε το μέσα μας μέσα απο τους καθρέπτες μας...

Δημήτρης Φ είπε...

το άρθρο σου είναι πραγματικά μια όμορφη πρόκληση διαλογισμού και σκέψης αφού συνδιάζει τα σνθρωπινα ελατωματα όπως την αλαζονεία και τον εγωισμό με τις σημερινές πολιτικές εξελίξεις μέσα απο την αναγκαιότητα του επανακαθορισμού του δίκαιου κοινωνικού συστήματος που αναζητούμε και των ηθικών αξιών που θέλουμε να μας διέπουν...

Δημήτρης Φ είπε...

Τέλος θέλω να σου δώσω τα συγχαρητήριά μου για το έξοχο κείμενό σου και την εξαιρετική προσπάθεια που κάνεις για την έρευνα και την γνώση γενικότερα!!!!

dimitra είπε...

Λοιπόν, θα σου απαντήσω κομμάτι- κομμάτι, Δημήτρη... :)

-Κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχουν αξίες δικές μας και ξένες. Ο άνθρωπος αλληλεπιδρά από φυσική ανάγκη και τάση. Το σύστημα αξιών δεν έχει στεγανά. Επίσης, οι αξίες επαναπροσδιορίζονται σε κάθε εποχή και αντικατοπτρίζουν το χαρακτήρα της κοινωνίας που τις υιοθετεί. Για μένα δεν έχει σημασία από που προέρχονται οι ιδέες, αλλά πώς τις αφομοιώνουμε και τις πραγματοποιούμε.Αν έχουμε την τάση να πιθηκίζουμε, τότε η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά εμάς. Επίσης, δεν είμαστε σίγουροι αν αυτό που θεωρούμε "εθνικό" και "πατροπαράδοτο" είναι όντως τέτοιο, με την έννοια της προέλευσης.

-Το δεύτερο σχόλιό σου δεν το πολυκαταλαβαίνω για να είμαι ειλικρίνής... πάντως οι "μαύρες σελίδες της ιστορίας" δεν είναι κάτι που αφορά στην Ελλάδα, αλλά στο σύνολο της ανθρώπινης εξέλιξης. Και είναι πιο χρήσιμο να μάθουμε αυτές από τις υπόλοιπες καμιά φορά, για να αποφεύγουμε τις Σειρήνες του εγωισμού.
Όσον αφορά στην πολιτική οικογενειοκρατία, είναι ένα σύστημα που δημιουργήθηκε, αυξήθηκε και εδραιώθηκε από το 1875 και μετά (αρχή της δεδηλωμένης) από τους εκλογείς και υπάρχει μέχρι σήμερα. Και πιστεύω ότι δυστυχώς θα εξακολουθήσει να υπάρχει. Αν όχι σ` αυτές τις εκλογές, σίγουρα από τις επόμενες.
-Συμφωνώ με την αρχή των "τριών σωματοφυλάκων", αλλά εξακολουθώ να διαφωνώ με τη λογική του "εμείς" και "οι άλλοι", ο λαός- ραγιάς και οι δυνάστες- πολιτικοί... αυτό το σύστημα ισχυροποιήθηκε από μας για να βολέψει εμάς κι αν δεν το συνειδητοποιήσουμε θα εξακολουθεί να υφίσταται στο διηνεκές. Οι μάζες πάντα βρίσκουν τον ηγέτη που τους αξίζει, ειδικά όταν είναι μάζες.
Η λέξη "ταγός" με φοβίζει, να σου πω την αλήθεια... αισθάνομαι ότι απορρίπτουμε έναν αρχηγό για να βρούμε άλλον. Ο άνθρωπος έχει υποχρέωση να επιλέξει να βγει μόνος του από τη σπηλιά, με τη βοήθεια κάποιου που το έχει ήδη κάνει μεν, αλλά χωρίς την τάση να αφήσει και πάλι την τύχη του σε άλλους.
- Αν έχουμε μεταλλαχθεί σε αποχαυνωμένα όντα σε εμάς τους ίδιους οφείλεται... έχουμε ατομική ευθύνη από τη στιγμή που αφ` ενός μεγαλώνουμε και ωριμάζουμε και αποκομίζουμε εμπειρίες κι αφ` ετέρου ζούμε σε μία εποχή που η πρόσβαση στην πληροφορία και τη γνώση είναι άμεση και αχανής.

Ευχαριστώ για τον κόπο που έκανες να το διαβάσεις και να το σχολιάσεις και κυρίως για τα ενθαρρυντικά σου λόγια!!